This page is hosted for free by cba.pl. Are you the owner of this page? You can remove this message and unlock many additional features by upgrading to PRO or VIP hosting for just 5.83 PLN!
Want to support this website? Click here and add some funds! Your money will then be used to pay for any of our services, including removing this ad.

Artykuł został opublikowany także na witrynie eioba.
Wersja z 2013-04-30

Etymologia terminologia pokrewieństwa i powinowactwa

Odrębnym i niezwykle ciekawym zagadnieniem jest etymologia nazw stosunków pokrewieństwa, rzucająca światło na system pokrewieństwa naszych praindoeuropejskich przodków.

KREWNI WSTĘPNI (−3)

pradziadek (pradziad) = ojciec dziadka / babki (dla prawnuka / prawnuczki)

prababka (prababa) = matka dziadka / babki (dla prawnuka / prawnuczki)

KREWNI WSTĘPNI (−2), AGNACI – OJCZYŚCI i KOGNACI – MACIERZYŚCI

dziadek ojczysty / macierzysty (dziad) = ojciec ojca / matki (dla wnuka / wnuczki)

babka ojczysta / macierzysta (baba) = matka ojca / matki (dla wnuka / wnuczki)

KREWNI BOCZNI (−2), AGNACI – OJCZYŚCI i KOGNACI – MACIERZYŚCI

prastryj (przestryj, dziadek stryjeczny) = brat dziadka (dla wnuka stryjecznego / wnuczki stryjecznej)

prawuj* (przedwieć, dziadek wujeczny) = brat babki (dla wnuka wujecznego / wnuczki wujecznej)

praciotka* (praciota*, przeciota*, babka cioteczna) = siostra dziadka / babki (dla wnuka ciotecznego / wnuczki ciotecznej)

POWINOWACI (−2)

prastryjna* (babka stryjeczna) = żona brata dziadka (dla prapociotka / prapociotki)

prawujna* (babka wujeczna) = żona brata babki (dla prapociotka / prapociotki)

prapociot* (dziadek cioteczny) = mąż siostry dziadka / babki (dla prapociotka / prapociotki)

praświekier* = dziadek męża (dla prasnechy)

praświekra* (praświekrew*) = babka męża (dla prasnechy)

prateść* = dziadek żony (dla prazięcia)

prateściowa* (prateścia*) = babka żony (dla prazięcia)

KREWNI WSTĘPNI (−1), AGNACI

ojciec; stpol. ociec, oćca > ojca (stąd -j- przeniesione do mianownika), scs otьcь, IE *attikos, pierwotnie ‘ojcowski’, o każdym krewnym w linii ojca, pokrewne alb. at ‘ojciec’, goc. atta, gr. átta, het. attaš, łac. atta ‘dziadek’; także tata < IE tātā ze wzdłużeniem ekspresywnym, por. litew. tètis, tẽtis, tė̃tis, tė́vas, alb. tat, skr. tata-, gr. tétta, ang. dad, het. tataš; ros. tjatja z ekspr. zmiękczeniem, termin IE *pətēr (prawdop. od *paH- ‘strzec’) w jęz. słow. zanikł; inne terminy słowiańskie: ros. bat′ja, ukr. bat′ko, s-ch. bašta ‘ojciec’, słow. baťa ‘ojciec, stryj, starszy brat’ z substratu bałkańskiego lub przez zniekształcenie słowa „brat”, stąd też pol. słow. baca, węg. batya ‘brat’, alb. boc ‘ts’, gr. phōs, phōtós ‘krewny’, gruz. batoni ‘pan’; łuż. nan, nań, por. fryz. nann ‘ojciec’, por. określenia matki;

KREWNI BOCZNI (−1), AGNACI

stryj, brat ojca, łac. patruus, IE *pətrūjos;pociotka (ojczysta, ciota ojczysta) = siostra ojca (dla bratańca / bratanicy)

stryj stryjeczny = syn brata dziadka ojczystego (dla niecia / nieściory)pociotka stryjeczna = córka brata dziadka ojczystego (dla niecia / nieściory)

stryj wujeczny = syn brata babki ojczystej (dla niecia / nieściory)pociotka wujeczna = córka brata babki ojczystej (dla niecia / nieściory)

stryj cioteczny = syn siostry dziadka ojczystego lub babki ojczystej (dla niecia / nieściory)pociotka cioteczna = córka siostry dziadka ojczystego lub babki ojczystej (dla niecia / nieściory)

KREWNI WSTĘPNI (−1), KOGNACI

matka, stpol. mać, M lm macierze, D lm macior, scs. mati, łac. māter, gr. mḗtēr itd.; IE *māter-, inne terminy słowiańskie: mama, ang. mum, niem. Muhme < PG *mōmō, gr. mámma, mámmē ‘matka, babcia’, niem. Amme ‘mamka’, pol. dial., s-ch. nana ‘matka’, kaszub. nena, ukr. nenja, alb. nanë, nënë, skr. nanā- ‘matka’, por. pol. niania; het. annaš;

KREWNI BOCZNI (−1), KOGNACI

wuj (rodzony, wujek) = brat matki (dla siostrzeńca / siostrzenicy)pociotka (macierzysta, ciota macierzysta) = siostra matki (dla siostrzeńca / siostrzenicy)

wuj stryjeczny = syn brata dziadka macierzystego (dla niecia / nieściory)pociotka stryjeczna = córka brata dziadka macierzystego (dla niecia / nieściory)

wuj wujeczny = syn brata babki macierzystej (dla niecia / nieściory)pociotka wujeczna = córka brata babki macierzystej (dla niecia / nieściory)

wuj cioteczny = syn siostry dziadka macierzystego lub babki macierzystej (dla niecia / nieściory)pociotka cioteczna = córka siostry dziadka macierzystego lub babki macierzystej (dla niecia / nieściory)

POWINOWACI (−1)

stryjna (stryjenka) = żona brata ojca (dla pociotka / pociotki)

wujna (wujenka) = żona brata matki (dla pociotka / pociotki)

pociot (naciot)*** = mąż siostry ojca, mąż siostry matki (dla pociotka / pociotki)

świekier (świekr) = ojciec męża (dla snechy)

świekra (świekrew) = matka męża (dla snechy)

teść (cieść) = ojciec żony (dla zięcia)

teściowa (teścia, ćcia) = matka żony (dla zięcia)

ojczym, od ojciec, słow. otьčimъ; inne terminy słow.: scs. otьčuxъ < *atikjouHsos; ros. paotec; bułg. pastrok, pastorok, może od IE *pā-pətrokos (z zachowaną starą nazwą ojca);

macocha, PS *matjexa od mati, z niereg. przegłosem e > o przed tylnojęzykową x;

ojciec chrzestny (dla chrześniaka / chrześnicy)

matka chrzestna (dla chrześniaka / chrześnicy)

KREWNI BOCZNI (0)

brat (dla brata / siostry)

siostra (dla brata / siostry)

półbrat (brat przyrodni) = syn jednego z rodziców, pochodzący z innego związku (dla półbrata / półsiostry)

półsiostra (siostra przyrodnia) = córka jednego z rodziców, pochodząca z innego związku (dla półbrata / półsiostry)

brat stryjeczny = syn brata ojca (dla brata stryjecznego / siostry stryjecznej)

siostra stryjeczna = córka brata ojca (dla brata stryjecznego / siostry stryjecznej)

brat wujeczny = syn brata matki (dla brata ciotecznego / siostry ciotecznej)

siostra wujeczna = córka brata matki (dla brata ciotecznego / siostry ciotecznej)

brat cioteczny = syn siostry ojca / matki (dla brata wujecznego / ciotecznego / siostry wujecznej / ciotecznej)

siostra cioteczna = córka siostry ojca / matki (dla brata wujecznego / ciotecznego / siostry wujecznej / ciotecznej)

brat prastryjeczny = wnuk brata dziadka (dla brata prastryjecznego / siostry prastryjecznej)

siostra prastryjeczna = wnuczka brata dziadka (dla brata prastryjecznego / siostry prastryjecznej)

brat prawujeczny = wnuk brata babki (dla brata praciotecznego / siostry praciotecznej)

siostra prawujeczna = wnuczka brata babki (dla brata praciotecznego / siostry praciotecznej)

brat pracioteczny = wnuk siostry dziadka / babki (dla brata prawujecznego / praciotecznego / siostry prawujecznej / praciotecznej)

siostra pracioteczna = wnuczka siostry dziadka / babki (dla brata prawujecznego / praciotecznego / siostry prawujecznej / praciotecznej)

POWINOWACI (0)

mąż (dla żony)

żona (dla męża)

dziewierz, brat męża; scs. děverъ, litew. dieverìs (< słow?) oraz láiguonas ‘brat żony, szurzy’, skr. devár- ‘dziewierz’, łac. poklas. lēvir, gr. dāḗr, orm. taigr, stang. tācor, sgn zeihhur; IE *dlaHiwer-, *dlaiHwer-;

jątrew (jątrewka) = żona brata męża (dla jątrwi)

zełwa, siostra męża, inne terminy: skr. nanāndr̥-;

zełwin* = mąż siostry męża (dla szurzyny)

szurzy = brat żony (dla swaka)

szurzyna* = żona brata żony (dla zełwina)

świeść = siostra żony (dla swaka)

paszenog = mąż siostry żony (dla paszenoga)

swak (szwagier) = mąż siostry (dla szurzego / świeści)

bratowa = żona brata (dla dziewierza / zełwy)

brat przybrany (dla brata przybranego / siostry przybranej; nie mają wspólnego rodzica)

siostra przybrana (dla brata przybranego / siostry przybranej; nie mają wspólnego rodzica)

swat (współświekier*) = ojciec męża córki (dla współteścia / współteściowej)

swatka (swacha, swatew*, współświekra*, współświekrew*) = matka męża córki (dla współteścia / współteściowej)

współteść* = ojciec żony syna (dla swata / swatki)

współteściowa* = matka żony syna (dla swata / swatki)

kum (kmoter) = ojciec chrześniaka / chrześnicy / ojciec chrzestny syna / córki / chrześniaka / chrześnicy (dla kuma / kumy)

kuma (kmotra) = matka chrześniaka / chrześnicy / matka chrzestna syna / córki / chrześniaka / chrześnicy (dla kuma / kumy)

KREWNI ZSTĘPNI (+1)

syn (dla ojca / matki)

córka (dla ojca / matki)

KREWNI BOCZNI (+1)

synowiec = syn brata (dla stryja)

synowica = córka brata (dla stryja)

brataniec (bratanek) = syn brata (dla cioty)

bratanica = córka brata (dla cioty)

siostrzeniec = syn siostry (dla wuja / cioty)

siostrzenica = córka siostry (dla wuja / cioty)

nieć** (nieść) = wnuk stryja / wuja / cioty (dla stryja / wuja stryjecznego / wujecznego / ciotecznego / cioty stryjecznej / wujecznej / ciotecznej)

nieściora** (nieścierz) = wnuczka stryja / wuja / cioty (dla stryja / wuja stryjecznego / wujecznego / ciotecznego / cioty stryjecznej / wujecznej / ciotecznej)

POWINOWACI (+1)

zięć = mąż córki (dla teścia / teściowej)

snecha (synowa) = żona syna (dla świekra / świekry)

pasierb (dla ojczyma / macochy)

pasierbica (dla ojczyma / macochy)

chrześniak (dla ojca chrzestnego / matki chrzestnej)

chrześnica (dla ojca chrzestnego / matki chrzestnej)

pociotek = synowiec / brataniec / siostrzeniec męża / żony (dla stryjny / wujny / pociota)

pociotka = synowica / bratanica / siostrzenica męża / żony (dla stryjny / wujny / pociota)

KREWNI ZSTĘPNI (+2)

wnuk, syn syna / córki, stpol. także wnęk; IE *an-, to samo, co w jednej z nazw matki *an-;

wnuczka (wnuka, wnęka) = córka syna / córki (dla dziadka / babki)

wnuk stryjeczny = wnuk brata (dla prastryja)

wnuczka stryjeczna = wnuczka brata (dla prastryja)

wnuk wujeczny = wnuk siostry (dla prawuja)

wnuczka wujeczna = wnuczka siostry (dla prawuja)

wnuk cioteczny = wnuk brata / siostry (dla pracioty)

wnuczka cioteczna = wnuczka brata / siostry (dla pracioty)

POWINOWACI (+2)

prazięć* = mąż wnuczki (dla prateścia / prateściowej)

prasnecha* = żona wnuka (dla praświekra / praświekry)

prapociotek* = wnuk brata / siostry męża / żony (dla prastryjny / prawujny / prapociota)

prapociotka* = wnuczka brata / siostry męża / żony (dla prastryjny / prawujny / prapociota)

KREWNI ZSTĘPNI (+3)

prawnuk (prawnęk) = syn wnuka / wnuczki (dla pradziadka / prababki)

prawnuczka (prawnuka, prawnęka) = córka wnuka / wnuczki (dla pradziadka / prababki)


Terminologia według stopnia pokrewieństwaListy terminów i oznaczeń w porządku alfabetycznymZestawienie tabelaryczne

Ramka nadrzędna