Artyku zosta opublikowany tak瞠 na witrynie eioba.
Wersja z 2014-08-02

Cz窷 poprzednia Spis tre軼i Cz窷 nast瘼na

Grzegorz Jagodzi雟ki

Jakie zwi您ki 陰cz s這wia雟ki
z innymi j瞛ykami IE?

1 – 2 – 3

S這wnictwo ba速os這wia雟ko-indoira雟kie

ζtwo znale潭 odpowiednio軼i ba速os這wia雟ko-indoira雟kie, kt鏎e prawdopodobnie s liczniejsze nawet ni ba速os這wia雟ko-germa雟kie, cho gorzej poznane. Mamy tu wi璚:

1) izoglosy ba速os這wia雟ko-indoira雟kie (po鈔ednio popieraj帷e tez o pokrewie雟twie BS); niekt鏎e maj nawi您ania w innych j瞛ykach IE:

2) izoglosy wy陰cznie s這wia雟ko-indoira雟kie (bez ba速yjskich):

3) izoglosy wy陰cznie ba速yjsko-indoira雟kie (bez s這wia雟kich); podane przyk豉dy mog by zapo篡czeniami:

Ba速os這wia雟ko-ormia雟kie zbie積o軼i leksykalne

Poza grup p馧nocno-zachodni z jednej strony, a j瞛ykami indoira雟kimi z drugiej strony, nie wida jakiej podgrupy j瞛yk闚 indoeuropejskich, z kt鏎 s這wia雟ki wykazywa豚y jakie bardziej oczywiste zwi您ki genetyczne. Odrzucaj帷 hipotez decem – taihun, r闚nie pozbawion podstaw podobnie jak i ca豉 teoria glottalna (w swoim oryginalnym sformu這waniu), pozostaje powr鏂i do hipotezy kentum – satəm. Chodzi tu o podzia j瞛yk闚 IE na 2 grupy w zale積o軼i od rozwoju dawnych zwartych palatalnych oznaczanych jako ḱ, ǵ, ǵh. W j瞛ykach kentum wymiesza造 si one z dawnymi k, g, gh, natomiast w satəm rozwin窸y w afrykaty (typu ) lub spiranty (typu s). Np. w s這wia雟kich na miejscu IE ḱ, ǵ, ǵh mamy odpowiednio s, z, z. St康 np. polskiemu sto (s) odpowiada 豉ci雟kie kentum (k) (pisane centum; w wymowie klasycznej ka盥e c wymawiano jak k) oraz sanskryckie 軻ta (). Wida, 瞠 豉cina (podobnie jak grecki, germa雟ki czy celtycki) to j瞛yk kentum, natomiast s這wia雟ki i ba速yjski to j瞛yki satəm.

W niekt鏎ych nowszych opracowaniach, zw豉szcza dokonywanych przez autor闚 zachodnich, nie przywi您uje si ju wagi do podzia逝 na j瞛yki satəm i kentum. Tymczasem istniej przes豉nki, by twierdzi, 瞠 podzia ten by wa積 izoglos powsta陰 na pewnym etapie rozwoju indoeuropejszczyzny. I tak na przyk豉d, istnieje szereg ciekawych, starych zgodno軼i leksykalnych mi璠zy nale膨cym do grupy satəm j瞛ykiem ormia雟kim a grup ba速os這wia雟k, pomimo z這穎nej przesz這軼i ormia雟kiego.

Tego rodzaju zbie積o軼i mog 鈍iadczy o niegdysiejszej blisko軼i terytorialnej dialekt闚 protoormia雟kich i protoba速os這wia雟kich, co samo w sobie nie powinno dziwi z uwagi na ich satemowy charakter. Ormia雟ki 陰czy jednak ze s這wia雟kim tak瞠 szereg element闚 systemu koniugacyjnego. W obu grupach u篡wa si imies這w闚 na -lo- w po陰czeniu z czasownikiem ‘by’ do tworzenia perfectum (cneal em ‘urodzi貫m si’). W ormia雟kim imies這wy te maj co prawda znaczenie bierne, lecz fakt ten 豉two obja郾i bior帷 pod uwag zanik formacji na -no- i -to-, obecnych w s這wia雟kim. Podobne formacje zna造 jeszcze tylko umbryjski (w futurum exactum) i tocharski (o znaczeniu potencjalnym). W鈔鏚 formacji aorystu, zar闚no w ormia雟kim, jak i w s這wia雟kim wyst瘼uj formacje tematyczne, pochodz帷e ze zmieszania pierwotnego PIE aorystu i imperfectum. Wreszcie tak w ormia雟kim, jak i w s這wia雟kim wyst瘼uje nowe imperfectum, w sk豉d kt鏎ego wchodz formy czasownika ‘by’ (orm. bere-i : s這w. bьra-axъ). Odnowione, cho w nieco inny spos鏏, imperfectum istnieje tak瞠 w germa雟kim, w 豉cinie i w litewskim.

Rozmaito嗆 s這wia雟kich form czasownikowych dowodzi zdaniem pewnych badaczy (Go陰b), 瞠 w procesie genezy j瞛yka s這wia雟kiego bra造 udzia dialekty zbli穎ne do ormia雟kich, na kt鏎e nasun窸y si dialekty ba速os這wia雟kie.

Zbie積o軼i j瞛yk闚 ba速os這wia雟kich z innymi j瞛ykami satəm

W pewnych przypadkach obserwujemy zbie積o軼i j瞛yk闚 s這wia雟kich z j瞛ykami ba趾a雟kimi:

Sporo jest zbie積o軼i ba速ycko-ba趾a雟kich, bez udzia逝 s這wia雟kiego. Cz窷 z nich jest niepewna, rzadko kiedy mamy bowiem pewno嗆 co do znaczenia s堯w trackich:

Sporo innych paraleli tracko-ba速os這wia雟kich obejmuje tak瞠 niekt鏎e inne j瞛yki IE.

Cz窷 poprzednia Spis tre軼i Cz窷 nast瘼na