Pierwsza wersja tekstu by豉 publikowana na witrynie internetowej Slavinja.
Artyku zosta opublikowany tak瞠 na witrynie eioba.
Wersja z 2014-05-27

Poprzednia cz窷 Spis tre軼i Nast瘼na cz窷

Grzegorz Jagodzi雟ki

Koncepcje pochodzenia S這wian

01234 – 5 – 6

S這wianie a Wenetowie · g這s historyka · wnioski ko鎍owe

ZAGADNIENIA SPECJALNE

1. S這wianie a Wenetowie

S這wian w pewnych 廝鏚豉ch okre郵a si jako Wenet闚. Na υtwie le篡 Ventspils, ‘miasto Wenet闚’. Siedziby Wenet闚 lokowane s na zach鏚 od Aest闚 / Est闚 / Ost闚 uto窺amianych z Ba速ami (por. jednak dzisiejszych fi雟kich Esto鎍zyk闚). Wenedami nazywali Germanie wielu swych s御iad闚, mo瞠 od ich w豉snych nazw, a mo瞠 nie.

Na terenie obecnej Polski istniej (istnia造) nazwy geograficzne, kt鏎e nie maj jasnej etymologii s這wia雟kiej, kt鏎e wykazuj podobie雟two do nazw identyfikowanych jako iliryjskie lub wenetyjskie (= pochodz帷ych z j瞛yka nadadriatyckich Wenet闚) i kt鏎e wyst瘼uj grupowo na pewnych ci庵造ch obszarach. Mamy np. Karpaty (alba雟kie karp ‘ska豉’, zwi您ane z plemieniem Karp闚, spokrewnionych z Dakami) czy Tatry.

Problem Wenet闚 wymaga bardziej szczeg馧owej analizy.

M闚i si czasem, 瞠 sami S這wianie nigdy siebie Wenetami nie nazywali. Nie jest to do ko鎍a prawd. Po豉bianie m闚ili vens遙 – ‘po po豉bsku’.

Podsumowuj帷: z tego, 瞠 Ptolemeusz lokowa na ziemiach Prus (sic!) niejakich Wenet闚 oraz 瞠 Jordanes w VI wieku uto窺ami S這wian z Wenetami nie wynika, 瞠 w czasach Ptolemeusza nazwa ta r闚nie musia豉 oznacza S這wian i 瞠 S這wianie zamieszkiwali w闚czas w dzisiejszej Polsce. Ma這 tego, wydaje si, 瞠 pierwotnie m.in. na terenie dzisiejszej Polski mieszka lud italskich Wenet闚, krewniak闚 tych znad Adriatyku. Jego pierwotna ojczyzna mog豉 le瞠 nad Jeziorem Bode雟kim. Lud ten pozostawi po sobie szereg nazw geograficznych w Polsce p軟, pokrewnych nazwom u篡wanym nad Adriatykiem (Vi-aduas, 字em, Drw璚a, Note, Wierzyca, mo瞠 Ina, Minia, Mroga, Osa, Odra – por. Mare Adriaticum). Nazwa tego ludu zosta豉 p騧niej przez Niemc闚 przeniesiona na S這wian (m.in. st康 Ventspils ‘miasto S這wian’ na υtwie i fi. Ven鄠 ‘Rosjanie’). Nazw Wenet闚 przeniesiono tak瞠 prawdopodobnie wcze郾iej na pewne plemiona celtyckie.

Zauwa禦y te, 瞠 Jordanes nie uto窺amia w istocie S這wian z Wenetami, a wr璚z przeciwnie, wyra幡ie pisa o trzech odr瑿nych ludach: Wenetach, Antach i S這wianach. Jego zdaniem ludy te zosta造 pocz皻e z jednego pnia, ale mog這 by dok豉dnie odwrotnie: historyczni S這wianie mogli uformowa si ze zmieszania trzech r騜nych lud闚: italskich Wenet闚, ira雟kich Ant闚 (Sarmat闚) oraz prehistorycznych Protos這wian.

2. S這wianie a Wandalowie

Interesuj帷y jest te stosunek Wenet闚 i Wandali; ich nazwy wydaj si zwi您ane etymologicznie, a tereny zamieszkane przez Wandali (obszar kultury przeworskiej) od prze這mu III i II w. p.n.e. mog造 by wcze郾iej zasiedlone przez Wenet闚. Nie jest wi璚 zupe軟ie bezpodstawne za這瞠nie, 瞠 Wandalowie byli zgermanizowanymi Wenetami. Oto kilka fakt闚 zwi您anych z tym interesuj帷ym ludem:

W ka盥ym razie wczesne 鈍iadectwa o Wenetach niewiele pomagaj w ustaleniu praojczyzny S這wian i dlatego przes豉nki z nimi zwi您ane nie b璠 tu w og鏊e brane pod uwag. Znacznie wi璚ej informacji o Wenetach mo積a natomiast znale潭 w odr瑿nym artykule.

3. Wydarzenia we wczesnej historii S這wian

Zestawienie wydarze, mog帷ych rzuci cho熲y odleg貫 鈍iat這 na problem pochodzenia S這wian, przedstawiono w osobnym artykule.

GΜS HISTORYKA

Na temat pochodzenia S這wian wypowiadaj si cz瘰to j瞛ykoznawcy i archeolodzy, przy czym ich pogl康y bywaj nie do pogodzenia. Uczciwie nale篡 przy tym zaznaczy, 瞠 autochtoni軼i s dzi w znacz帷ej mniejszo軼i i staj si powoli naukowymi ekstremistami, z wola dryfuj帷 ku oceanowi paranauki. Co jednak na interesuj帷y nas temat my郵 historycy, kt鏎zy zamiast ja這wych spekulacji wol dog喚bn analiz 廝鏚e pisanych? Dobry pogl康 na t spraw prezentuje znakomity badacz staro篡tno軼i, Aleksander Krawczuk, w ksi捫ce „Polska za Nerona” (Iskry, Warszawa 2002).

Oto lista wa積iejszych spostrze瞠 tego wybitnego autorytetu, rozrzuconych w tre軼i publikacji (w nawiasach numer strony, na kt鏎ej rozpoczyna si odno郾y fragment):

WNIOSKI

Ostateczne wnioski z przeprowadzonej analizy brzmi:

  1. S這wianie s blisko spokrewnieni z Ba速ami i zawsze mieszkali w ich s御iedztwie.
  2. Ich ojczyzn s zapewne jakie obszary Ukrainy, mo瞠 Podnieprze, jak chce God這wski.
  3. Tereny te mog造 by zamieszkiwane przez ich przodk闚 a od epoki wsp鏊noty indoeuropejskiej. Mo磧iwe jest jednak, 瞠 wcze郾iej mieszkali oni gdzie indziej, bardziej na wsch鏚 lub te (jeszcze wcze郾iej?) bardziej na zach鏚.
  4. S這wianie prowadzili gospodark mieszan, rolniczo-hodowlano-ryback, i prowadzili osiad造 tryb 篡cia.
  5. W jakim okresie historii obszar ich zamieszkiwania m鏬 s御iadowa z celtyckim i mesapijskim – mo瞠 przyczyn by豉 wczesna ekspansja S這wian na zach鏚, a do obszar闚 dzisiejszej Polski (w takim wypadku racj mieliby cz窷ciowo i autochtoni軼i), a mo瞠 ekspansja Italocelt闚 na wsch鏚; w ka盥ym razie obszar mi璠zy Wis陰 a Dnieprem nie pozostawa bezludny.
  6. W etnogenezie S這wian uczestniczy造 inne ludy, kt鏎e zosta造 przez nich zasymilowane. Bardzo prawdopodobny jest tu udzia ira雟kich Sarmat闚, ale niewykluczony jest i udzia italskich Wenet闚.
  7. Przedstawione tu rozumowanie poparte jest przez wszystkie s豉be punkty hipotezy autochtonicznej.
  8. Cudowne rozmno瞠nie S這wian w najwcze郾iejszym 鈔edniowieczu mo積a wyt逝maczy korzystn dla nich koniunktur rolniczo-hodowlan (lepsze warunki klimatyczne itd.) oraz w陰czeniem w ich szeregi Sarmat闚 i Wenet闚.
  9. Nieprawd jest, 瞠 cz窷ciowo le郾e, a cz窷ciowo lasostepowe i stepowe 鈔odowisko w ojczy幡ie S這wian nie zapewni這 im dostatecznej ilo軼i po篡wienia potrzebnego do eksplozji demograficznej. S這wianie byli ludem przynajmniej cz窷ciowo rolniczym i potrafili wykorzysta urodzajne czarnoziemy. Ponadto w豉郾ie ta eksplozja nadwer篹y豉 ich zdolno軼i wy篡wienia si i doprowadzi豉 do ekspansji terytorialnej.
  10. Brak germa雟kiej przesuwki w rzecznych nazwach dorzecza Odry i Wis造 cz窷ciowo jest nieprawd (Tanew), cz窷ciowo wynika z identyczno軼i formy z przesuwk i formy bez przesuwki w s這wia雟kim, cz窷ciowo wynika z faktu niezamieszkiwania German闚 na danym terenie akurat w okresie, gdy przesuwka dzia豉豉.
  11. W dorzeczu Dniepru brak (?) nazw s這wia雟kich, bo mog造 zachowa si nazwy starsze, z czas闚 gdy s這wia雟ki bli窺zy by ba速yjskiemu. 畝den to argument, skoro dalej na zach鏚 te brakuje nazw s這wia雟kich.
  12. Wenetowie pierwotnie nie byli S這wianami, ale ich resztki ocala貫 po r騜nych dziejowych zawieruchach (Celtowie, Scytowie, Germanie) mog造 zasymilowa si ze S這wianami.
  13. S這wianie przed rokiem 100 n.e. 篡li mniej wi璚ej tam, gdzie i przez kilkaset nast瘼nych lat. A byli tam ju od co najmniej dw鏂h tysi璚y lat, cho ich s這wia雟ko嗆 wykszta販a豉 si w przeci庵u dziej闚. W豉郾ie brak migracji i kontakt闚 z coraz to innymi ludami zachowa造 ich j瞛yk w stanie bardzo archaicznym w por闚naniu z innymi j瞛ykami indoeuropejskimi.
  14. Souobenoi Ptolemeusza to mo瞠 S這wianie, ale mo瞠 tak瞠 lud, od kt鏎ego zapo篡czyli nazw (asymiluj帷 go?).
  15. Argumentacja, 瞠 S這wianie musieli je寮zi konno, bo liczyli tylko do czterech, jest 鄉ieszna i nie uwzgl璠nia pewnych prostych zasad rozwoju j瞛yka.
  16. Przeniesienie nazwy czego p造n帷ego na p造n帷e drewno nie oznacza, 瞠 ojczyzna S這wian by豉 bezdrzewna.

Poprzednia cz窷 Spis tre軼i Nast瘼na cz窷