Wersja z 2009-02-02

Poprzednia część Spis treści Następna część

Grzegorz Jagodziński

Pochodzenie i ekspansja Indoeuropejczyków

01234567 – 8 – 9

Języki satəm

Jeżeli użytkownicy języków satəm pozostawali najdłużej w kontakcie, powinno istnieć wspólne słownictwo i wspólne cechy gramatyczne charakterystyczne tylko dla tej grupy. Sprawa nie jest jednak taka prosta, a nie wszystkie języki należące do tej grupy znane są w zadowalającym stopniu.

Do języków satəm należą cztery następujące grupy:

  1. język ormiański,
  2. języki Bałkanów,
  3. języki bałtosłowiańskie,
  4. języki indoirańskie.

Ormiański

Język ormiański rozwinął się na bazie silnego nieindoeuropejskiego substratu, i tylko stosunkowo nieznaczna część jego leksyki jest odziedziczona. Ostatnio modne są hipotezy głoszące szczególne pokrewieństwo ormiańsko-greckie. Należy podejść do nich z dużą rezerwą: jest zupełnie nieprawdopodobne, aby tzw. „satemizacja” zaszła niezależnie od siebie w różnych bliżej niespokrewnionych gałęziach języków indoeuropejskich, a głosiciele takiego właśnie poglądu po prostu lekceważą fakty, forsując swoje własne pomysły.

Skoro zatem nie jest wiarygodne, aby genetycznie język ormiański był bliższy greckiemu niż np. językom słowiańskim, jak wytłumaczyć silne związki grecko-ormiańskie? Wydaje się, że jedyny sposób to przyjęcie, że w przeszłości języki, które wydały później grecki i ormiański, używane były w sąsiedztwie, następował między nimi przepływ zapożyczeń, upodobniały się też wzajemnie pewne elementy gramatyki. Zbieżności dowodziłyby zatem istnienia ligi językowej, a nie szczególnego pokrewieństwa. Archeologia zdaje się dostarczać poparcia takiemu poglądowi, zakładając, że językowi przodkowie Ormian mogli przez jakiś czas zamieszkiwać dzisiejszą Albanię, i dopiero stamtąd podjęli migrację na wschód do Armenii, poprzez Bosfor i Anatolię, przy okazji asymilując miejscowe ludy indoeuropejskie (Frygów, ludy anatolijskie) i nieindoeuropejskie (Urartyjczyków lub ich bliskich krewnych).

Albański

Spośród indoeuropejskich języków Bałkanów należących do grupy satəm do dziś przetrwał tylko język albański. Zaszły w nim zmiany fonetyczne utrudniające rekonstrukcję pierwotnych form wyrazów, a tym samym stosunków jego pokrewieństwa. Jego historia w starożytności i wczesnym średniowieczu jest zupełnie nieznana. Istnieje tradycja upatrująca przodków Albańczyków w Ilirach – język iliryjski jest jednak słabo znany, nie wiadomo nawet, czy należał do grupy satəm. Na podstawie kilku zaledwie znanych wyrazów zazwyczaj sądzi się, że był to język kentum, co oczywiście wykluczałoby go z listy potencjalnych przodków albańskiego. Nie wiadomo jednak, czy tych kilka wyrazów rzeczywiście jest odziedziczonych, istnieją też przesłanki za tym, by rozpatrywać iliryjski jednak jako język satəm.

Tracki

Do grupy satəm zalicza się na pewno dawne języki tracki i dacki. Nie wiadomo, jak blisko oba języki były ze sobą spokrewnione ani czy miały udział w wytworzeniu języka albańskiego. Ich słownictwo poznane jest jedynie w pewnym stopniu. Wykazuje zbieżności z wieloma grupami języków IE.

Zbieżności języków bałkańskich z innymi grupami języków IE (główne źródło: The Thracian Vocabulary):

Wyrazy trackie o niepewnej lub nieznanej etymologii:

Zbieżności tracko-bałtosłowiańskie omówiono w artykule na temat języków słowiańskich.

Poprzednia część Spis treści Następna część