Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł! Do you want to support owner of this site? Click here and donate to his account some amount, he will be able to use it to pay for any of our services, including removing this ad.

Deklinacja

Wstęp

Część poprzedniaPowrót do pierwszej strony

W tabelach oznaczono kolorami:

Spis treści:

Objaśnienia do tabel:

  Objaśnienia
r. rodzaj
  m     męski  
m-os. (m1) męskoosobowy
m-żyw. (m2) męskożywotny (nieosobowy)
m-nżyw. (m3) męskonieżywotny
n nijaki
ż żeński
l.   liczba  
poj. (lp) pojedyncza
mn. (lm) mnoga
  przypadek
  M   mianownik
D dopełniacz
C celownik
B biernik
N narzędnik
Ms miejscownik
W wołacz
Mx forma deprecjatywna M i W liczby mnogiej
~0 brak końcówki

Odmiana rzeczowników

Zestawienie końcówek

  rodzaj
męski nijaki żeński
osobowy żywotny nieżywotny
  liczba pojedyncza
M ~0, ~o ~a ~0 ~o, ~e, ~ę ~a, ~i ~0
D ~a ~y ~a, ~u ~u, ~a ~a ~y (~i), ~i (~y)
C ~owi, ~u ~e ~owi, ~u ~u ~e, ~i (~y) ~i (~y)
B ~a (=D) ~a, ~u ~0 ~o, ~e, ~ę ~0
N ~em ~em
Ms ~e, ~u ~e, ~i (~y) ~i (~y)
W ~e, ~u ~o ~e, ~u ~o, ~e, ~ę ~o, ~u ~i (~y)
  liczba mnoga
MW ~i (~y), ~e, ~owie, ~a ~y (~i), ~e ~a ~y (~i), ~e
Mx ~y (~i), ~e n/a
D ~ów, ~i (~y), ~0
C ~om
B ~ów, ~i (~y), ~0 ~y (~i), ~e ~a ~y (~i), ~e
N ~ami, ~mi
Ms ~ach

W liczbie mnogiej zawsze wołacz równy jest mianownikowi.

UWAGA:

  1. Zapis ~y (~i) oznacza:
  2. Zapis ~i (~y) oznacza:

Wymiany spółgłoskowe

Pozycja Wymiany spółgłosek
~0 p b f w m t st d zd
~e pie [p′e] bie [b′e] fie [f′e] wie [w′e] mie [m′e] cie [će] ście [śće] dzie [dźe] ździe [źdźe]
~i pi [p′i] bi [b′i] fi [f′i] wi [w′i] mi [m′i] ci [ći] ści [śći] dzi [dźi] ździ [źdźi]

Pozycja Wymiany spółgłosek
~0 s z n sn zn ł r
~e sie [śe] zie [źe] nie [ńe] śnie [śńe] źnie [źńe] le śle źle rze
~i si [śi] zi [źi] ni [ńi] śni [śńi] źni [źńi] li śli źli rzy*

Pozycja Wymiany spółgłosek
~0 k g ch h
~e ce, cze*** dze, że*** sze że (dze)
~i cy* dzy* si [śi]  
~em kiem [k′em] giem [g′em] chem hem
~y ki [k′i]** gi [g′i]** chy hy

Pozycja Wymiany spółgłosek
1 p b f w m j ć ś ź ń
2 pi [p′] bi [b′] fi [f′] wi [w′] mi [m′] j ci [ć] dzi [dź] si [ś] zi [ź] ni [ń]
3 p [p′] b [b′] f [f′] w [w′] m [m′] j, 0 c [ć] dz [dź] s [ś] z [ź] n [ń]

  wymiany tylko w pisowni
  wymiany tylko w wymowie
  wymiany fonetyczne i ortograficzne
1 pozycja przed spółgłoską i na końcu wyrazu
2 pozycja przed samogłoską a, ą, e, ę, o, ó, u
3 pozycja przed samogłoską i
  UWAGA: j znika po samogłosce przed i
* następujące i zmienia się w y
** następujące y zmienia się w i
*** w wołaczu lp rzeczowników męskich

Podział rzeczowników

Analiza form fleksyjnych polskich rzeczowników pozwala podzielić je najpierw na grupy odpowiadające rodzajom gramatycznym.

Rzeczowniki rodzaju męskoosobowego mają:

  1. biernik równy dopełniaczowi w obu liczbach (D=B);
  2. w dopełniaczu (i bierniku) lp końcówkę ~a;
  3. w celowniku lp końcówkę ~owi (wyjątkowo ~u);
  4. w mianowniku lp mają końcówkę zerową, rzadko ~o; niektóre mają końcówkę ~a i odmieniają się w liczbie pojedynczej jak żeńskie; niektóre mają ~y (i) i odmieniają się jak przymiotniki;
  5. w mianowniku liczby mnogiej mają końcówki: ~i (~y), przed którą zachodzą wymiany spółgłosek, ~e lub ~owie (rzadko ~a), nigdy ~y (~i);
  6. tworzą specjalną, nacechowaną formę mianownika-wołacza lm (Mx).

Rzeczowniki rodzaju męskożywotnego mają:

  1. biernik równy dopełniaczowi w liczbie pojedynczej (D=B), mianownikowi w liczbie mnogiej (M=B);
  2. w dopełniaczu (i bierniku) liczby pojedynczej końcówkę ~a (wyjątkowo ~u);
  3. w celowniku lp końcówkę ~owi (wyjątkowo ~u);
  4. w mianowniku lp mają końcówkę zerową;
  5. w mianowniku lm mają końcówki ~y (~i) lub ~e, nigdy ~i (~y), ~owie.

Rzeczowniki rodzaju męskonieżywotnego mają:

  1. biernik równy mianownikowi w obu liczbach (M=B);
  2. w dopełniaczu lp końcówkę ~u lub ~a;
  3. w celowniku liczby pojedynczej końcówkę ~owi;
  4. w mianowniku lp mają końcówkę zerową;
  5. w mianowniku lm mają końcówki ~y (~i) lub ~e, nigdy ~i (~y), ~owie.

Rzeczowniki rodzaju nijakiego mają:

  1. biernik i wołacz równe mianownikowi w obu liczbach (M=B=W);
  2. w dopełniaczu liczby pojedynczej końcówkę ~a;
  3. w celowniku liczby pojedynczej końcówkę ~u;
  4. w mianowniku lp mają końcówkę ~o lub ~e;
  5. w mianowniku lm mają końcówkę ~a (wyj. inne).

Rzeczowniki rodzaju żeńskiego mają:

  1. biernik liczby pojedynczej różny tak od mianownika, jak i od dopełniacza (jednak równy mianownikowi, gdy jest ma on końcówkę zerową);
  2. celownik lp równy miejscownikowi (C=Ms).

Inny podział opiera się na jakości końcowej głoski tematu. Wyróżnimy więc rzeczowniki:

  1. o tematach zakończonych na:
    1. p, b, f, w, m;
    2. s, z, n;
    3. t, d, st, zd, sn, zn;
  2. twardotematowe, o tematach na ł;
  3. twardotematowe, o tematach zakończonych na r;
  4. o tematach zakończonych na ch, h;
  5. o tematach zakończonych na k, g;
  6. miękkotematowe, o tematach na ć, dź, ś, ź, ń;
  7. miękkotematowe, o tematach na j po samogłosce;
  8. miękkotematowe, o tematach na j po spółgłosce;
  9. miękkotematowe, o tematach na p′, b′, f′, w′, m′;
  10. miękkotematowe, o tematach na l;
  11. o tematach zakończonych na c, dz, cz, dż, sz, ż, rz;
  12. o tematach zakończonych na samogłoskę a, o, u;
  13. o tematach zakończonych na samogłoskę e.

Standardowy podział rzeczowników, używany w wielu słownikach, można znaleźć tutaj.

Tu omówiono dystrybucję poszczególnych końcówek i zmian w temacie.

Tu zaprezentowano listę końcówek.

A tutaj można zapoznać się z uzasadnieniem przyjętego sposobu prezentacji.


Ciąg dalszy


Inne ujęcie deklinacji


Strona głównaGramatyka polska

2008-06-30